Door Jan van Groesen
Terwijl Donald Trump in hoog tempo de democratie van de VS afbreekt, krijgen steeds minder Amerikaanse burgers toegang tot feitelijke en relevante informatie die hen een goed en evenwichtig beeld geeft van wat zich in hun samenleving afspeelt. Een belangrijke oorzaak daarvan is het verdwijnen van de gedrukte krant als nieuwsbron. Alleen al in 2025 sloten naar schatting 136 Amerikaanse kranten hun deuren, twee tot drie per week. De tendens naar een afkalvend informatie-aanbod aan de Amerikaanse burger, wordt in de toekomst nog versterkt aangezien de jongere generaties in de VS veelal interesse hebben in andere informatie die ze op een andere wijze tot zich nemen.
Deze ontwikkeling, die alarmerend zou moeten zijn voor wie de democratie voorstaat, trok op 1 januari jl. weer de aandacht toen de Atlanta Journal-Constitution (AJC) per die datum met de dagelijkse gedrukte editie stopte. De AJC, een prominente krant, is getransformeerd naar een volledig digitaal platform. Hiermee is Atlanta de grootste stedelijke regio in de VS geworden zonder een groot gedrukt dagblad. Begin van deze maand verschenen er ook berichten over de naderende sluiting van de Pittsburgh Post-Gazette, of een ingrijpende wijziging van deze historische krant, een van de oudste van het land. En in augustus 2025 kondigde de News Media Corp. (NMC) , een van de weinige familiebedrijven in de uitgeefsector, de directe sluiting aan van 31 lokale kranten, verspreid over vijf staten (Illinois, Arizona, Nebraska, South Dakota en Wyoming), wat de impact van gebrek aan kennis van lokale en nationale gebeurtenissen groot maakt.
Nieuwswoestijnen
Sinds 2005 is ruim eenderde van alle Amerikaanse kranten verdwenen. In de informatievoorziening heeft dit in geheel de VS geleid tot honderden “nieuwswoestijnen”, een aanduiding voor gebieden waar geen lokale nieuwsbron meer aanwezig is. Het is geen verrassing dat de werking van de democratie in gevaar komt als het aantal nieuwsmedia, vooral de printmedia, een forse terugloop vertoont. Het democratisch bewustzijn van de burger wordt immers vooral op peil gehouden door een voortdurende stroom van maatschappelijk relevante informatie die op onafhankelijke en onpartijdige wijze tot hem/haar komt. Hij/zij voelt zich daardoor geprepareerd om als mondige burger aan verkiezingen deel te nemen. En de vertrouwde , gedrukte krant bevatte op enig moment toch altijd meer nieuws en informatie dan de audiovisuele en digitale media op eenzelfde moment kunnen brengen.
Print versus online
Ook voor de transformatie van print naar online is beperking van relevant nieuws aan de orde. Hoewel er nog weinig onderzoek naar is gedaan, wordt internationaal in de journalistiek de ervaring gevoeld dat digitale informatie anders wordt genoten. Met name de breedte van het informatie-aanbod is online veel minder toegankelijk dan via de gedrukte media. En voor de duiding van het nieuws, die voor een goed begrip van nieuws van vitaal belang is, zal de gebruiker veel meer moeite moeten doen om dat online te vinden.
De terugloop van de kranten, een fenomeen dat zich ook elders mondiaal voordoet, hakt er met name in de VS zeer stevig in. Volgens het Amerikaanse Audit Bureau of Circulation telden de Verenigde Staten in 2025 nog 983 dagbladen van de vele duizenden die in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw de krantenmarkt bevolkten. Sinds 2005 zijn er meer dan 2500 kranten verdwenen, met een versnelling in de laatste jaren. Ze vormden vaak de enige bron van informatie in vele regio’s. In Amerika spreekt men danook van ”de dood van de lokale krant’’ als een voortdurende crisis die de Amerikaanse journalistiek ernstig raakt.
Nieuws en jongeren
De toekomst van het nieuws staat er in Amerika eveneens niet florissant bij. Volgens het gerenommeerde Pew Research Center is de aandacht van het nieuws sinds 2016 steeds meer afgenomen bij alle leeftijdsgroepen, maar vooral bij de jongeren tussen de 18 en 29 jaar. Vanaf 2025 zo blijkt uit onderzoek van Pew volgt 15 procent van de jongeren nog geregeld het nieuws, vergeleken met 62 procent van de oudere Amerikanen. De jongeren volgen vooral het nationale en lokale nieuws veel minder dan hun oudere landgenoten.
Er is ook verschil van gedrag t.a.v. de topics die zij volgen. Veel minder dan hun oudere medeburgers tenderen zij naar nieuws over de regering en de politiek, over wetenschap en technologie en de zakelijke en financiële wereld. Ze hebben ook vaak minder oog voor sport , maar nieuws over entertainment trekt wel. Ongeveer een derde van de jongeren onder de 30 zegt dat ze vaak of extreem vaak de wereld van het entertainment volgen, vergeleken met 13 procent van de ouderen boven de 65.
Niemand zal hopelijk de ernst van de zaak bagatelliseren in het besef dat, zoals al eerder aangeduid, tegen de 40 procent van de lokale kranten in de VS niet meer bestaat, waardoor 50 miljoen Amerikanen beperkte of geen toegang meer hebben tot een betrouwbare bron van lokaal nieuws. De cijfers zeggen veel, zo niet alles. De opkomst van de term ‘nieuwswoestijnen’ stemt daarom niet vrolijk. Het besef groeit dat de duizenden ontslagen van journalisten, die met het verdwijnen van kranten gepaard zijn gegaan, de kwaliteit van de journalistiek in de VS en het bereik ervan ernstig hebben aangetast.
Normalisering trumpisme
Juist in een tijd waarin de democratie in de VS verdwijnt, is dit zeer verontrustend. Want naast het sluiten van dagbladen staat de mainstream journalistiek in de VS er niet goed voor. Los van de onverteerbare aberraties van Donald Trump over de journalistiek en de pers, zijn de nieuwsmedia onder kritiek van de Amerikaanse samenleving gekomen dat ze de normalisering van het trumpisme als overheersende maatschappelijke factor met al zijn desinformatie, zijn misleiding en zijn leugens niet hebben weten te stoppen, in tegendeel dit fenomeen vaak hebben bevorderd. In hun streven naar hogere lees- en kijkcijfers hebben de nieuwsmedia de maatschappelijke tegenstellingen opgeklopt in de hoop dat meer ophef ook meer succes voor hen zou betekenen. De vraag wordt steeds vaker gesteld wat er in de VS fout is met het nieuws en wie je nog kunt geloven. Deze vraag stellen is dodelijk voor de betrouwbaarheid van de journalistiek.
Voor veel burgers in Europa is het duidelijk dat je in de huidige VS niet langer van een democratie kunt spreken. De autocratische en tyrannieke wijze waarop Donald Trump in zijn eerste jaar van zijn tweede presidentsmandaat de samenleving methodisch (project 2025) en pijlsnel van zijn democratische pijlers heeft ontdaan, spreekt boekdelen. Moet Amerika en moet zelfs de wereld nu in angst en beven afwachten of de Supreme Court wellicht nog de verantwoordelijkheid voelt om iets van het Amerikaanse rechtssysteem overeind te houden, nadat er al zoveel is gesloopt en de president immuun is verklaard? En hoe lang mag de president nog de wet inzake de openbaarmaking van de Epstein-files overtreden? Of zou het optreden van ICE tegen illegalen en vermeende illegalen (zoals in Minnesota) niet alle trekken vertonen van een fascistisch regime? En hoe is het in godsnaam mogelijk dat het Amerika van Trump de wereldorde ernstig heeft ontregeld en wellicht definitief heeft doen verdwijnen?
Verantwoording afleggen
De Amerikaanse journalistiek moet bij zichzelf te rade gaan waar en wanneer ze haar taak heeft verzaakt om de burger over al deze ontwikkelingen te blijven informeren. Wat er maatschappelijk relevant is, wat kritisch moet worden bekeken en wat moet worden veroordeeld. En niet wat een ongegeneerde, incoherente en ondemocratische president, voor wie men zich normaliter zou schamen, graag het Amerikaanse publiek wil voorhouden. Het zou van rechtvaardigheid en moed getuigen als de Amerikaanse mainstream journalistiek (managers van dagbladen en journalisten tezamen) over hun gedrag volledige verantwoording aan de burger afleggen.
Jan van Groesen
25/01/2026